Palo de tinte : de Campeche para el mundo
Tipo de material:
Artículo
en línea Idioma: Español Tipo de contenido: - texto
- computadora
- recurso en línea
- Éek’ ti’ Campeche tak ti’al tuláakal yóok’olkaab [Título paralelo]
- Te’ chlok’ tal sbonol oy ta Campeche pe chbat ta sjunul banamil [Título paralelo]
| Tipo de ítem | Biblioteca actual | Colección | Estado | Código de barras | |
|---|---|---|---|---|---|
| Artículos | Biblioteca Electrónica Recursos en línea (RE) | ECOSUR | Recurso digital | ECO40000064604 |
Acceso en línea sin restricciones
El palo de tinte —también conocido como palo de Campeche, éek, tooso boon che’ (maya) o palo negro— es una de las especies arbóreas con mayor valor histórico, cultural y natural en la península de Yucatán. Se le ha utilizado principalmente para la extracción de tinturas; de ahí su nombre. Desde la época prehispánica, los mayas lo usaban para teñir su piel y sus telas de algodón, aunque su extracción y comercialización crecieron intensamente durante la Colonia. Hoy se sigue explotando con fines comerciales y se le reconoce por su valor natural en los ecosistemas donde se localiza. Español
Kóom ts’íibil meyaj: Le palo de tinte —k’ajóola’an xan beey palo de Campeche, éek’, tooso boon che’ (maya) wáaj palo negro— jump’éel ch’i’ibalil che’ jach úuchben, táaj k’a’ana’an ti’ u yuumil kaajo’ob yéetel k’a’ana’an tu k’áaxil u péetlu’umil Yucatán. Jach ku k’a’ana’ankunta’al ti’al u jo’osa’al boono’ob; te’ ku taal u k’aaba’i’. Ma’ili’ k’uchuk le españailo’obe’, le maaya máako’obo’ ku k’a’ana’ankuntiko’ob ti’al u booniko’ob u yoot’elo’ob bey xan u piits’il nook’o’ob, ba’ale’ séen ya’abchaj u meyajta’al yéetel u ko’onol le ka k’uch le españailo’ob tu k’iinilo’ob le Coloniao’. Tak bejla’e’ ku jo’osal koonbil yéetel jach k’ajóola’an tumen jump’éel noj ayik’alil tu’ux kuxa’an ti’al u jeel che’ob yéetel ba’alche’ob. Maya
Smelolal vun albil ta jbel cha’bel k’op: Li te’ chlok’ tal sbonole —ojtikinbil ek k’u cha’al ste’elal Campeche, éek, tooso boon che’ (maya) o ik’al te’— ja’ jtos te’etik tsots sk’oplal yu’un tunesbil tal ta vo’ne xae, nitil tsakal ta talel kuxlejal xchi’uk lek ta xch’i ta sti’ilal muk’ta nab ta Yucatán. Li te’ li’e tunesbil ono’ox sventa slok’esbel li sbone; ja’ te talem li sbie. K’alal mu to’ox oyik li’ li jch’ieletik talik ta namal banamile, li mayaetike ja’ ta stunesik to’ox sventa sbonel li snukulalike xchi’uk sjalomik pasbil ta tuch’nuk’e, le’e p’ol talel slok’esel xchi’uk xchonel smanel k’alaluk ach’ to och tal ta naklej li jch’ieletik talik ta namal banamile. Tana li’e oy to xchonel smanel ja’ no’ox ti mu’yuk buch’u ta stuk’ulane xchi’uk na’bil ti tsots sk’oplal stalelal bu ta xch’ie. Tzotzil